Międzynarodowe instytucje ochrony praw człowieka

    wt., 09/16/2008 - 15:45 — luszczyk

    Instytucje globalne

    Największą zdobyczą ONZ jest jej uniwersalizm, czyli dążenie do objęcia działalnością tej organizacji wszystkich państw. Zrzesza ona obecnie 191 państw oraz setki organizacji rządowych i pozarządowych. Uniwersalizm ONZ przejawia się również w szerokim ujęciu jej kompetencji, pozwalającym na zajmowanie się praktycznie każdym aspektem życia jednostek i narodów.

    Najczęściej stosowaną formą kontroli jest obowiązek składania przez państwa okresowych sprawozdań z realizacji konwencji. Istnieje również możliwość składania skarg o pogwałcenie praw człowieka w danym państwie, które uruchamia odpowiednią procedurę postępowania, mającą na celu wyjaśnienie sprawy i doprowadzenie do eliminacji owych naruszeń. Inną metodą weryfikacji przestrzegania zobowiązań traktatowych są niezapowiedziane inspekcje na miejscu, wysyłanie misji lub wyznaczanie specjalnych sprawozdawców, którzy mają zadanie obiektywnie przedstawić sytuację praw człowieka w danym państwie.

    Na spójny system kontroli przestrzegania praw człowieka składają się liczne instrumenty prawne, w tym między innymi tzw. ciała traktatowe, czyli specjalne komitety powołane do monitorowania wypełniania przez państwa postanowień konwencji. Do najważniejszych ciał należą:

  • Komitet Praw Człowieka;
  • Komitet Praw Ekonomicznych, Socjalnych i Kulturalnych;
  • Komitet Przeciwko Torturom;
  • Komitet ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet;
  • Komitet Praw Dziecka;

    • Ochrona praw człowieka w systemie ONZ - struktura

    MIĘDZYNARODOWY TRYBUNAŁ SPRAWIEDLIWOŚCI
    Organ ONZ, działa od 18 kwietnia 1946r.

    Skład: 15 niezawisłych sędziów wybieralnych bez względu na przynależność państwową spomiędzy osób o wysokim poziomie moralnym, cieszących się autorytetem w zakresie prawa międzynarodowego. Wybierani są przez Zgromadzenie Ogólne oraz Radę Bezpieczeństwa. Kadencja: 9 lat.

    W Trybunale nie może być 2 sędziów - obywateli tego samego państwa, natomiast praktyka jest taka, że zawsze zasiadają przedstawiciele 5 wielkich mocarstw, stałych członków Rady Bezpieczeństwa. Trybunał wybiera na okres 3 lat Przewodniczącego i jego zastępcę oraz sekretarza na okres 7 lat.

    Kompetencje Trybunału MTS może rozpatrywać jedynie takie spory, w których stronami są państwa. Wynika to z Karty Narodów Zjednoczonych i dotyczy przede wszystkim państw będącymi członkami ONZ. Państwo może być pozwane przed Trybunał tylko wtedy, gdy wyrazi na to zgodę, czy w specjalnej deklaracji, czy tylko w tym konkretnym wypadku. Może to dotyczyć tylko tej jednej konkretnej sprawy lub wszystkich spraw. Nie jest wiec to jurysdykcja obligatoryjna, lecz fakultatywna, czyli oparta na zgodzie państw na poddanie się procedurze jurysdykcji Trybunału. Praktyka jest taka, że państwa, które są stronami Statutu z racji swej przynależności do ONZ, składają Sekretarzowi Generalnemu ONZ specjalne deklaracje, które zawierają klauzulę fakultatywną, w których uznają za przymusową jurysdykcję Trybunału.

    Trybunał może rozpatrywać jedynie spory natury prawnej; są to:

  • spory dotyczące wykładni traktatów,
  • każdej kwestii prawa międzynarodowego,
  • istnienia faktu, który w razie stwierdzenia mógłby stanowić pogwałcenie prawa międzynarodowego,
  • rodzaju lub wysokości odszkodowania, wynikającego z pogwałcenia prawa międzynarodowego.

    • MTS może rozciągać się - co jest bardzo ważne jedynie na spory prawne a nie polityczne. [więcej informacji]


    MIĘDZYNARODOWY TRYBUNAŁ KARNY [MTK]
    Międzynarodowy organ sądowniczy utworzony został 17 lipca 1998 roku. Jego siedzibą jest Haga. W Trybunale zasiada 18 sędziów wybieranych w tajnym głosowaniu przez państwa, które poddały się jurysdykcji Trybunału. Każde z państw może przedstawić dwie kandydatury sędziów, osób o wysokich walorach moralnych, posiadających najwyższe kwalifikacje sędziowskie, doświadczenie w sądzeniu spraw karnych oraz uznane kompetencje w dziedzinie prawa międzynarodowego.

    Organy Trybunału:

  • Wydziały: Przygotowawczy, Orzekajacy i Odwoławczy,
  • Urząd Prokuratora,
  • Sekretariat.

    • Jurysdykcja Trybunału, zgodnie ze Statutem, obejmuje przypadki ludobójstwa, zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości. Skargi w odniesieniu do zbrodni ludobójstwa mogą być wnoszone tylko przez te państwa, które są stronami Konwencji o ludobójstwie z 1948 r. i Statutu Trybunału. W przypadku innych zbrodni objętych jurysdykcją Trybunału skargi mogą być wnoszone przez państwa, które przyjęły w jurysdykcję Trybunału. [więcej informacji]

    Instytucje regionalne

    ▶ Rada Europy

    EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
    organ Rady Europy - działa w oparciu o Europejską Konwencję o Ochronie Praw człowieka i Podstawowych Wolności (Rzym 1950).

    Rozpatruje:

  • skargę indywidualną w celu zbadania naruszeń przez państwo,
  • skargę państwa,
  • wezwanie Sekretarza Generalnego Rady Europy państw-sygnatariuszy Konwencji do złożenia,
  • wyjaśnień w jaki sposób ich prawo wewnętrzne gwarantuje skuteczne zastosowanie ustaleń Konwencji.

    • EUROPEJSKA KOMISJA PRAW CZŁOWIEKA
    Organ Rady Europy. Przyjmuje skargi i kieruje je do Komitetu Ministrów Rady Europy lub Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

    KOMISARZ PRAW CZŁOWIEKA
    Urząd Komisarza Praw Człowieka utworzony został w 1999 roku. Komisarz jest odpowiedzialny za promowanie edukacji, świadomości i poszanowania praw człowieka w państwach członkowskich oraz za zapewnienie pełnego i efektywnego przestrzegania zobowiązań wynikających z dokumentów Rady Europy. Komisarz odgrywa rolę wspomagającą i przede wszystkim prewencyjną, nie ma jednak kompetencji prawnych. Jako pierwszy piastuje to stanowisko Alvaro Gil-Robles (Hiszpania), wybrany przez Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy we wrześniu 1999 roku.

    ORGANIZACJA BEZPIECZEŃSTWA I WSPÓŁPRACY W EUROPIE

    Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) tworzona jest przez przedstawicieli krajów tworzących Radę Europy wraz z USA, Kanadą oraz niektórymi republikami azjatyckimi, które do niedawna wchodziły w skład byłego Związku Radzieckiego. Główną rolą OBWE jest zapewnienie bezpieczeństwa w Europie oraz czuwanie nad przestrzeganiem reguł demokracji.

    ▶ Unia Europejska

    Rada Europy i Unia Europejska mają wiele wspólnego jednak z założenia są odrębnymi, niezależnymi instytucjami, mimo że wszyscy członkowie krajów zrzeszonych w Unii Europejskiej mają swych przedstawicieli w Radzie Europy.

    ▶ Organy UE prowadzą dwa typy działań sprawdzających przestrzenie praw człowieka:

  • działania wewnętrzne – wobec członków UE
  • działania zewnętrzne – wobec krajów trzecich

    PARLAMENT EUROPEJSKI – posiada kompetencje doradcze i kontrolne.

  • Przyjmuje petycje od obywateli UE,
  • Regularnie sporządza sprawozdania,
  • Podejmuje rezolucje oraz decyzje dotyczące problematyki praw człowieka,
  • Kieruje ustne i pisemne interpelacje.

    • Projekt traktatu konstytucyjnego

    ARTYKUŁ II-104 projektu traktatu konstytucyjnego:
    PRAWO PETYCJI
    Każdy obywatel Unii i każda osoba fizyczna lub prawna mająca miejsce zamieszkania lub statutową siedzibę w Państwie Członkowskim ma prawo petycji do Parlamentu Europejskiego.

    RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH (od 1.11.1998) działa na rzecz przestrzegania praw człowieka.

    ARTYKUŁ II-103 projektu traktatu konstytucyjnego

    EUROPEJSKI RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH
    Każdy obywatel Unii i każda osoba fizyczna lub prawna mająca miejsce zamieszkania lub statutową siedzibę w Państwie Członkowskim ma prawo zwracać się do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w przypadkach niewłaściwego administrowania w działaniach instytucji, organów i jednostek organizacyjnych Unii, z wyłączeniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wykonującego swoje funkcje sądowe.

    EUROPEJSKI TRYBUNAŁ SPRAWIEDLIWOŚCI
    Funkcjonuje od czasu EWWiS
    Podst. prawna: JAE
    Skład: 15 sędziów i 8 adwokatów (każde państwo ma swojego przedstawiciela - sędziego)
    Kadencja: 6 lat
    Przewodniczący ETS – kadencja: 3 lata, możliwość reelekcji
    ETS pracuje w sposób ciągły. Kworum: 7 sędziów

    Polskie instytucje ochrony praw człowieka

    zobacz prawa człowieka w Polsce