Debata „Prawa człowieka i tolerancja w Polsce”
Unni Wikan
W debacie „Prawa człowieka i tolerancja w Polsce” wzięli udział uczniowie gimnazjów reprezentujący małopolskie szkoły współpracujące ze Stowarzyszeniem Willa Decjusza w programie „Nasza Europa” oraz eksperci zajmujący się tą tematyką. Konfrontacja punktów widzenia młodzieży i dorosłych oraz dyskusja nad możliwością wspólnych działań na rzecz praw człowieka stały się dla młodzieży nie tylko wyjątkową okazją rozmowy z przedstawicielami administracji, lecz również inspiracją do samodzielnego podejmowania inicjatyw w tym obszarze.
Działania
Debata „Prawa człowieka i tolerancja w Polsce” poprzedzona została w dniu 24 kwietnia 2008, warsztatami integracyjnymi i przygotowującymi do debaty oraz debatą próbną, poprowadzonymi przez dr Pawła Świderskiego - Uniwersytet Jagielloński, Katarzynę Kopff-Muszyńską - Uniwersytet Jagielloński.
Debata odbyła się w dniu 25 kwietnia 2008 roku w Willi Decjusza w Krakowie. W spotkaniu udział wzięli uczniowie gimnazjów z terenu Małopolski, w których odbyły się zajęcia na podstawie scenariuszy nagrodzonych w ramach konkursu „Świat bez granic?”. Uczestnicy zostali wytypowani przez nauczycieli prowadzących lekcje oraz przedstawicieli zespołu projektowego obecnych podczas zajęć spośród najbardziej aktywnych uczniów uczestniczących w lekcjach i zaproszeni do wzięcia udziału w debacie.
Poszczególne gimnazja reprezentowane były przez zespoły składające się z trzech uczniów oraz opiekuna. Do udziału w dyskusji zaproszeni zostali również eksperci – przedstawiciele władz centralnych, lokalnych oraz kuratoriów – zajmujący się problematyką praw człowieka i tolerancji.
W debacie wzięli udział przedstawiciele następujących gimnazjów:
Gimnazjum nr 2 w Nowym Targu (szkoła z mniejszością romską)
Gimnazjum w Maruszynie Dolnej (szkoła z mniejszością romską)
Gimnazjum nr 1 w Limanowej (szkoła z mniejszością romską)
Gimnazjum nr 4 w Limanowej (szkoła z mniejszością romską)
Gimnazjum nr 4 w Tarnowie (szkoła z mniejszością romską)
Gimnazjum nr 7 w Tarnowie (szkoła z mniejszością romską)
Gimnazjum w Uściu Gorlickim (szkoła z mniejszością łemkowską i ukraińską)
Stronę ekspertów reprezentowali:
Elżbieta Mirga – Pełnomocnik Wojewody ds. Mniejszości Narodowych
Stanisław Szudek – Dyrektor Delegatury Kuratorium Oświaty w Nowym Sączu
Krystyna Gucwa – Dyrektor Delegatury Kuratorium w Nowym Targu
Józef Wojas – Starszy Wizytator Kuratorium Oświaty w Limanowej
Uczestnicy debaty łącznie – 61 osób, w tym: 22 gimnazjalistów, 8 nauczycieli, 6 ekspertów, 25 uczestników.
Część przedpołudniowa debaty została poświęcona kwestiom czysto praktycznym: integracji grupy, umiejętności wypracowania wspólnego stanowiska oraz umiejętności prezentacji własnych racji i argumentów. Uczniowie sformułowali cztery tematy do dyskusji, jednocześnie dzieląc się na cztery zespoły (o zbliżonej liczbie uczestników).
Jako pierwszy w części popołudniowej poruszony został problem pejoratywnych konotacji słowa „Żyd” i funkcjonowanie tego pojęcia w charakterze obelgi. Uczniowie wskazywali na fakt, iż młodzież stosuje ten termin, nie mając nawet podstawowych wiadomości o żydowskiej mniejszości narodowej. Praktycznym rozwiązaniem miałyby tu być działania w celu wzajemnego poznania oraz wspólnie realizowane projekty na rzecz zgodnego współżycia Polaków i Żydów w społeczności lokalnej.
W prawie wszystkich miejscowościach, w których zlokalizowane są gimnazja biorące udział w projekcie, funkcjonują też grupy Romów. Wypowiedzi uczniów świadczyły o niedostatecznej liczbie programów służących obustronnemu poznaniu się. Wskazywano też na bariery dotyczące wzajemnej współpracy oraz różnice zachowań.
Kolejna część debaty poświęcona została zagadnieniu dyskryminacji i powstawaniu stereotypów. Szczególną uwagę zwrócono na metody przeciwdziałania tym procesom – sugerowano wspólne projekty oraz działania na rzecz wzajemnego poznania.
Ostatnim z tematów była kwestia dyskryminacji kobiet, szczególnie w życiu zawodowym. W dyskusji nie zabrakło jednak głosów o coraz powszechniej występującej dyskryminacji mężczyzn i związanych z tym problemach społeczeństwa przyszłości.
Podsumowanie debaty przeprowadził dr Paweł Świderski, akcentując kluczowe punkty dyskusji i zwracając uwagę na potrzebę realizacji wspólnych projektów.
Debacie towarzyszyła wystawa prac plastycznych uczniów szkół podstawowych przygotowanych w ramach konkursu „Ludzie Europy”.
Wnioski
Udział w debacie uświadomił jej uczestnikom (uczniom gimnazjów) znaczenie przestrzegania praw człowieka, utrwalił przekonanie o konieczności budowania postaw otwartych wobec odmienności oraz istnieniu cech wspólnych dla wielu grup etnicznych i narodowych. Stało się to możliwe dzięki możliwości uczestnictwa w bezpośredniej dyskusji i nawiązaniu osobistych relacji pomiędzy uczniami o różnym pochodzeniu lub miejscu zamieszkania. Oddziaływanie przez bezpośrednie interakcje stanowi efektywną metodę wpływania na świadomość i wrażliwość głównych adresatów – młodzieży. Na szczególną uwagę zasługuje zwrócenie uwagi młodzieży na wymiar praw człowieka, który ich bezpośrednio dotyka i który sami kształtują poprzez codzienne zachowania (np. problem pejoratywnych konotacji związanych ze stosowaniem określeń odnoszących się do mniejszości). Takie uwrażliwienie młodzieży na kontekst zachowań, których znaczenia często nie są do końca świadomi oraz możliwość „oswojenia” się z przedstawicielami mniejszości z pewnością będą miały wpływ na zmniejszenie liczby zachowań o charakterze dyskryminacyjnym oraz wzmocnienie wzajemnych więzi pomiędzy różnymi grupami. Równocześnie udział w debacie stanowił inspirację dla osób pełniących funkcje w sektorze edukacji oraz administracji lokalnej, pozwalając im na bezpośrednie zapoznanie się z problemami widzianymi z perspektywy młodzieży oraz postulatami młodych ludzi.
