Imigranci i repatrianci
Struktura etniczna Polski znacząco różni się od obrazu większości społeczeństw zachodnioeuropejskich. O ile bowiem te ostatnie uznać można za wielokulturowe, o tyle w Polsce nadal mamy do czynienia z dominacją jednej grupy etnicznej. Polska bowiem nie była dotychczas miejscem interesującym dla dużych grup obcokrajowców szukających nowego miejsca do osiedlenia się na stałe, zaś zmiany granic po II wojnie światowej oraz wymuszone migracje tego okresu spowodowały, iż mniejszości narodowe i etniczne to obecnie mniej niż 3% ogółu ludności Polski.
Sytuacja ta zaczęła zmieniać się dopiero na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku, a więc po upadku komunizmu. Wraz bowiem z odrzuceniem tego systemu odrzucono twierdzenie, iż Polska jest państwem jednonarodowym upodmiotawiając tym samym nieliczne mniejszości narodowe i etniczne oraz – poprzez zmianę polityki wizowej - nieznacznie otwarto granice, co zaowocowało pierwszymi falami imigracji. Duży wpływ na tę dynamikę miała sytuacja polityczno-ekonomiczna państw powstałych na gruzach Związku Radzieckiego.
Skala imigracji zwiększyła się dodatkowo po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej, a wpływ na to miały przede wszystkim dwa czynniki. Po pierwsze Polska zaczęła być postrzegana jako państwo docelowej imigracji (wcześniej dominowała imigracja tranzytowa). Po drugie zaś otwarcie europejskiego rynku pracy dla pracowników z Polski spowodowało ich masową emigrację (oficjalne statystyki mówią o kilkuset tysiącach, zaś szacunki nawet o milionie obywateli polskich, którzy wyjechali do pracy w państwach piętnastki) tworząc tym samym lukę na rynku krajowym. Zjawisko to w przyszłości pogłębiać będzie się ze względu na ujemny przyrost naturalny, z jakim mamy do czynienia już od kilku lat i związane z nim zjawisko starzenia się społeczeństwa. Imigranci, przynajmniej ich większość, w naturalny sposób zapełniają tę lukę. Sytuacja w tym względzie jest obecnie na tyle nabrzmiała, iż cześć polityków rządzącej koalicji co raz częściej zgłasza postulaty szerszego otwarcia polskich granic.
Generalnie rzecz ujmując w Polsce notuje się wszystkie wyróżniane w teorii typy imigracji, a mianowicie:
Inna specyficzną cechą imigracji do Polski jest fakt, iż wielu cudzoziemców, którzy znaleźli się w Rzeczypospolitej, nie traktuje jej jako kraju docelowego. Sądzą oni, iż uda im się wyemigrować dalej na zachód, bądź powrócić na wschód. Cudzoziemcy ci nie starają się więc o karty stałego pobytu, lecz optują raczej za pobytem na „przedłużonej wizie”. Jak w większości krajów osoby te pozbawione są wielu praw, jak np. prawa do bezpłatnego kształcenia dzieci. Znacząca część z nich w ogóle rezygnuje z utrzymywania statusu legalnego pobytu w Polsce.
W oficjalnych rejestrach statystycznych wyróżnić można następujące kategorie imigrantów, którzy przebywają w Polsce legalnie:
źródło: Artur Paszko, Imigranci w Polsce (zarys problematyki)
Problemy imigrantów - integracja
▶ Największą przeszkodą dla imigrantów w adaptacji do nowych warunków jest niechętna, często nieżyczliwa postawa polskich urzędów i urzędników. Utrudnia to bowiem załatwienie niezbędnych spraw dotyczących legalizacji pobytu, stabilizacji materialnej i niezależnego statusu. Najwięcej problemów dotyczy urzędów pracy. Powoduje to czasem, że osoby oczekujące na legalizację pobytu zamiast mieć szansę na znalezienie legalnej pracy, podejmują pracę nielegalną, chociaż rodzaj wykonywanych zajęć najczęściej o wiele niższy niż ich wykształceniem i kwalifikacjami zawodowymi uzyskanymi w kraju pochodzenia.
Repatrianci: Według Ustawy o repatriacji z 2000 jest to osoba polskiego pochodzenia, która przybyła do Polski na podstawie ważnej wizy wjazdowej w celu osiedlenia się na stałe. Repatriant nabywa polskie obywatelstwo w momencie przekroczenia granicy kraju. Instytucja zapraszająca (np. gmina) ma obowiązek zatroszczyć się o pracę dla repatrianta i zapewnić zakwaterowanie całej rodzinie. Polacy wracający do ojczyzny przyjeżdżają najczęściej z Kazachstanu, Armenii, Azerbejdżanu, Gruzji, Tadżykistanu, Turkmenistanu lub Uzbekistanu. (ustawa o repatriacji).
Specyficzną dla Polski grupą imigrantów są repatrianci z państw dawnego Związku Radzieckiego, w tym zaś szczególnie z Kazachstanu. Latem 1996 roku polski rząd wydał uchwałę w sprawie repatriacji. Zgodnie z nią, osoby które udowodnią polskie pochodzenie i dostaną zaproszenie od lokalnych władz samorządowych otrzymują karty stałego pobytu i wizy repatriacyjne. Po przyjeździe do Polski przyznane jest im automatycznie polskie obywatelstwo. W szczególnym przypadku repatriacji z Kazachstanu, proces powrotu do Polski co najmniej kilkudziesięciu tysięcy osób, wychowanych w systemie komunistycznym mieszkańców Azji, nie znających języka polskiego, nie znających w zdecydowanej większości historii, kultury i religii ojczyzny przodków jest procesem niezwykle skomplikowanym. Pociąga on za sobą problemy związane z jednej strony z procesem adaptacji i integracji tych ludzi w społeczeństwie polskim z drugiej zaś, problemy związane z akceptacją ich „inności” przez społeczeństwo.
Problemy repatriantów - integracja
▶ Choć w duszy czują się Polakami, często spotykają się z dyskryminującym traktowaniem, co często wynika ze wschodniego akcentu. Sprawia to, że określani są pogardliwym określeniem "Ruski". Jednak w przeciwieństwie do imigrantów nie mogą narzekać na nieżyczliwe nastawienie ze strony urzędów. Wynika to z faktu, że status repatrianta chroniony jest odpowiednią ustawą, która stanowi modelowy przykład polityki migracyjnej polskiego państwa.
(opracowano na podstawie materiału "Antydyskryminacja na co dzień", Stowarzyszenie Jeden Świat, Poznań 2005)
Karta Polaka to dokument dokument potwierdzający przynależność do narodu polskiego, który może być przyznany osobie nieposiadającej obywatelstwa polskiego albo zezwolenia na osiedlenie się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz deklarującej przynależność do narodu polskiego i spełniającej określone ustawą warunki. Kartę Polaka ustanowiono ustawą z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2007 r. Nr 180, poz. 1280), która określa uprawnienia posiadacza Karty Polaka, zasady przyznawania, utraty ważności i unieważniania Karty Polaka oraz właściwość i tryb postępowania organów w tych sprawach.
Osoba, która ma Kartę Polaka:
Otrzymanie Karty Polaka nie oznacza przyznania obywatelstwa polskiego, przyznania prawa do osiedlania się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ani prawa przekraczania bez wizy granic Rzeczypospolitej Polskiej. źródło: www.msz.gov.pl
