Prawa człowieka w Polsce
śr., 07/30/2008 - 02:58 — luszczyk
Polska ratyfikowała wszystkie ważne dla ochrony praw człowieka akty prawa międzynarodowego. Przyjęte w ten sposób zobowiązania mają swoje odzwierciedlenie w prawie krajowym oraz praktyce działalności organów państwa. Najważniejszym aktem prawa krajowego jest konstytucja. Zawarte w niej przepisy gwarantują obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej, bez względu na płeć, rasę, przynależność etniczną, religię czy poglądy, poszanowanie praw człowieka.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia (art. 38). Ten lapidarny w swym brzmieniu przepis oznacza zobowiązanie państwa do ochrony życia obywateli oraz innych osób przebywających na jego terytorium wszystkimi prawnie dostępnymi środkami, zarówno poprzez wprowadzenie odpowiednich przepisów do ustawodawstwa wewnętrznego (np. kodeksu karnego czy kodeksu cywilnego) wraz ze środkami egzekucji tych praw, jak i poprzez zapewnienie odpowiedniej praktyki stosowania tych przepisów. Muszą mieć one na celu "prawną ochronę życia". Uszczegółowieniem zapisów konstytucji są przepisy zawarte w ustawach oraz ich aktach wykonawczych – rozporządzeniach.
Prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego jest prawem tak istotnym, że zawarto je w Konstytucji Rzeczypospolitej. Art. 41 ust. 1 Konstytucji stanowi, że "Każdemu zapewnia się nietykalność osobistą i wolność osobistą. Pozbawienie wolności może nastąpić tylko na zasadach i w trybie określonych w ustawie". Ust. 3 tego przepisu nakazuje natomiast niezwłoczne i zrozumiałe dla zatrzymanego poinformowanie o przyczynach zatrzymania. "Powinien on być w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania przekazany do dyspozycji sądu. Zatrzymanego należy zwolnić, jeżeli w ciągu 24 godzin od przekazania do dyspozycji sądu nie zostanie mu doręczone postanowienie sądu o tymczasowym aresztowaniu wraz z przedstawionymi zarzutami".
▶ Polskie instytucje odpowiedzialne za przestrzeganie praw człowieka:
Państwo polskie ratyfikowało wszystkie akty prawa międzynarodowego ważne dla ochrony praw człowieka. Przyjęte w ten sposób zobowiązania mają swoje odzwierciedlenie w prawie krajowym oraz praktyce działalności organów państwa. Najważniejszymi organami państwa odpowiedzialnymi za przestrzeganie praw człowieka są:
Rzecznik Praw Obywatelskich jest organem, który chroni prawa i wolności obywatelskie naruszone w wyniku nieprawidłowych decyzji podjętych przez organy władzy publicznej. Zakres przedmiotowy i podmiotowy jego działalności określa art. 208 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tym przepisem Rzecznik stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji (tzw. praw podstawowych zawartych w szczególności w Rozdziale II, w tym równości wobec prawa i zakazu dyskryminacji z jakiegokolwiek powodu). Ustawa zasadnicza stanowi, iż każdy ma prawo wystąpić do Rzecznika z wnioskiem o pomoc w ochronie swoich wolności lub praw naruszonych przez organy władzy publicznej (art. 80).
Zakres podmiotowy kompetencji Rzecznika obejmuje zarówno obywateli polskich, jak i cudzoziemców, w tym także bezpaństwowców, o ile ich prawa i wolności, gwarantowane przez polskie prawo zostały naruszone działaniem lub zaniechaniem ze strony organów władzy publicznej. Poza obszarem zainteresowań Rzecznika pozostają natomiast spory wynikające ze stosunków umownych pomiędzy osobami fizycznymi, gdyż ich rozstrzyganie spoczywa wyłącznie w gestii sądownictwa. Rzecznik może w te sprawy ingerować tylko w jednym przypadku, gdy miało miejsce naruszenie procedur sądowych skutkujące ograniczeniem praw i wolności człowieka i obywatela.
W granicach zakreślonych przez Konstytucję i ustawę o Rzeczniku Praw Obywatelskich z 1987 roku Rzecznik Praw Obywatelskich kontroluje działalność organów władzy publicznej, interweniując wówczas, gdy uzna, że miało miejsce naruszenie prawa będące skutkiem działania lub „milczenia” organów i instytucji obowiązanych do przestrzegania i realizacji praw, wolności człowieka i obywatela. Podstawowym kryterium w oparciu, o które Rzecznik podejmuje swe działania, jest legalność działań i rozstrzygnięć administracji w odniesieniu do praw i wolności jednostki. Wszczęcie postępowania przez Rzecznika Praw Obywatelskich następuje na wniosek – skargę złożoną przez obywatela, którego prawo zostało naruszone lub przez organizację obywateli lub na wniosek organów samorządowych. Rzecznik może też podjąć czynności w konkretnej sprawie z własnej inicjatywy.
W sprawach dzieci Rzecznik współpracuje z Rzecznikiem Praw Dziecka. W sprawach o ochronę wolności oraz praw człowieka i obywatela Rzecznik bada, czy wskutek działania lub zaniechania organów, organizacji i instytucji, zobowiązanych do przestrzegania i realizacji tych wolności i praw, nie nastąpiło naruszenie prawa, a także zasad współżycia i sprawiedliwości społecznej.
Rzecznik podejmuje działania na rzecz zapewnienia dziecku pełnego i harmonijnego rozwoju, z poszanowaniem jego godności i podmiotowości. Wypełnienie tych zadań wymaga ochrony dziecka przed wszelkimi przejawami przemocy, okrucieństwa, wyzysku, a także przed demoralizacją, zaniedbaniem i innymi formami niewłaściwego traktowania. Przedmiotem troski Rzecznika są wszystkie dzieci. Szczególną opieką otacza dzieci niepełnosprawne, które mają utrudniony start życiowy.
Rzecznik wykonując swoje uprawnienia, kieruje się zasadami zawartymi w Konstytucji RP, Konwencji o Prawach Dziecka i ustawie o Rzeczniku Praw Dziecka, w tym zwłaszcza:
-zasadą dobra dziecka: wszystkie działania podejmowane są w najlepiej pojętym interesie dziecka,
-zasadą równości: troską o ochronę praw każdego dziecka,
-zasadą poszanowania odpowiedzialności, praw i obowiązków obojga rodziców za rozwój i wychowanie dziecka.
Adresatami działań Rzecznika są wszystkie organy władzy publicznej (między innymi: Sejm, Prezydent RP, Rada Ministrów, sądy), samorządy terytorialne, instytucje rządowe i organizacje pozarządowe, do których Rzecznik może zwrócić się o np.:
W naszym kraju funkcjonuje szereg instytucji zajmujących się prawami dziecka. Często jednak działają one jedynie w konkretnym środowisku społecznym lub na określonym obszarze, czasem sytuacja dziecka nie jest głównym celem ich działalności. Ustanowienie Rzecznika Praw Dziecka oznaczało powstanie niezależnej instytucji, wyposażonej w uprawnienia o charakterze kontrolnym, ostrzegawczym i inicjującym, wspierającej wysiłki zmierzające do maksymalnej ochrony praw dziecka.
Znaczną część odpowiedzialności za przestrzeganie praw człowieka, w każdym społeczeństwie obywatelskim, biorą na siebie także organizacje pozarządowe. Oczywiście podobnie dzieje się również w Polsce.
