Tolerancja

Tolerancja

(od łac. tolerare = znosić, wytrzymywać) oznacza cierpliwość i wyrozumiałość dla odmienności. Jest poszanowaniem cudzych uczuć, poglądów, upodobań, wierzeń, obyczajów i postępowania choćby były całkowicie odmienne od własnych, albo zupełnie z nimi sprzeczne. Współcześnie rozumiana tolerancja to szacunek dla wolności innych ludzi, ich myśli i opinii oraz sposobu życia. Szacunek ten przybiera formy wyrozumiałości i życzliwości dla tego, co nie musi być naszym udziałem, ale co cieszy się naszą akceptacją istnienia w imię demokratycznej wolności.

Stawanie się bardziej tolerancyjnym oznacza poznawanie nowych sposobów myślenia i odczuwania, nowych zachowań. Jest to proces trudny i wysoce indywidualny. Aby rozwijać postawy tolerancji, potrzebujemy pomocy. Uprzedzenie w nastawieniach i zachowaniu często bierze się ze strachu, poczucia zagrożenia oraz z gniewu - uczuć, których od czasu do czasu każdy z nas doświadcza. Gdy je sobie uświadomimy, możemy tym samym zdać sobie sprawę z własnych racjonalizacji i rozpocząć świadomą pracę nad rozwijaniem nawyków tolerancji.

Problem tolerancji ma podstawowe znaczenie dla każdego człowieka, każdej rodziny oraz każdego państwa i obecnie jest tematem wielu debat. (…) Dlaczego tak trudno jest zaakceptować Innych, nawet gdy nie czynią nam żadnej krzywdy, a tylko są inni? Dzieje się tak dlatego, gdyż często są oni odzwierciedleniem tej części nas samych, której nie lubimy i nie akceptujemy. Mechanizm ten trudno jednak każdemu u siebie dostrzec.

Z tolerancją wiąże się współcześnie pojęcie pluralizmu, a więc społecznej i politycznej różnorodności, która jest naturalną cechą każdego społeczeństwa. Zawsze bowiem istnieją różnice między warstwami społecznymi, między lokalnymi i regionalnymi społecznościami oraz różnice interesów różnych grup. Pluralizm i tolerancja umożliwiają istnienie konkurencji politycznej pomiędzy ugrupowaniami reprezentującymi różne opcje ideowe, polityczne i gospodarcze.

Pojawiają się wszakże niebezpieczeństwa dla tak rozumianej tolerancji i pluralizmu. Z jednej strony jest to odgórne dążenie tych, którzy aktualnie sprawują władzę, do ograniczania różnorodności w imię wyższych racji oraz pogodzenia sprzecznych tendencji wobec braku środków by zadowolić wszystkich. Z drugiej natomiast zagrożeniem dla pluralizmu i tolerancji może okazać się nadmiar sprzecznych interesów i postaw. Brak kompromisu między radykalnie nastawionymi grupami jest zaprzeczeniem tolerancji.

Rys historyczny

▶ Tolerancję na wiele sposobów definiowani filozofowie, teolodzy, prawnicy, socjolodzy oraz psycholodzy. Już Perykles uznał, że tolerancja jest jedną z podstaw stabilności demokratycznego państwa stwierdzając w swej słynnej mowie, że Ateńczycy stworzyli demokrację "kierując się wyrozumiałością w życiu prywatnym i szanując prawa w życiu publicznym". Tolerancja oznacza rezygnację z przymusu jako środka wpływania na postawy innych ludzi, z wyjątkiem sytuacji zagrażających bezpieczeństwu (nie można więc mówić o tolerancji dla przestępców i psychopatów). Przez całe stulecia ludzie zabijali się nie tylko dla zysku płynącego z rabunku, ale i w imię sprzecznych ze sobą idei. Wreszcie po wyniszczającej wojnie trzydziestoletniej w Europie uznano zasadę tolerancji religijnej. Nadal jednak (jak np. w Irlandii Północnej) religia może być przyczyną sporów i konfliktów. Znacznie dłużej trwało osiągnięcie tolerancji związanej z obyczajami i kulturą odmiennych grup. Obecnie pojawia się problem granic tolerancji, a więc pytanie o to czy można tolerować każde zachowanie i każdą postawę, czy jednak trzeba wyznaczać pewne granice.

Tradycje tolerancji

▶ W przeszłości najbardziej tolerancyjne okazywały się wielonarodowe imperia oraz państwa o ustroju federacyjnym. W tych pierwszych mnogość ludów mówiących różnymi językami, wyznających różne religie i reprezentujących różne kultury, zmuszała władców do poszanowania odrębności. Historycy jako przykłady państw tolerancyjnych wskazują Persję, Rzym i Austro-Węgry. Natomiast tolerancja w obrębie federacji jest istotą tworzenia porozumienia opartego na wzajemnym poszanowaniu podmiotów tworzących związek (status stanów w systemie politycznym USA czy kantonów w Szwajcarii).

Zakres tolerancji zmieniał się w ciągu wieków. Najwcześniej tolerancja objęła życie religijne, kiedy to zawarty w 1648 r. Pokój Westfalski zakończył epokę krwawych i wyniszczających wojen religijnych w Europie. Jednak pierwszą ustawę gwarantującą tolerancję uchwalono na kontynencie północnoamerykańskim. Toleration Act z 1649 r. uchwalony przez zgromadzenie parlamentarne stanu Maryland zakazywał dyskryminacji na tle religijnym. Także Konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki z 1787 r. stoi na straży tolerancji, a jej podstawą jest myśl, że ludzie są równi i wszyscy mają równe i niezbywalne prawa do wolności, życia w pokoju i dążenia do szczęścia.

XX - XXI w

▶ Brak tolerancji jest zagrożeniem dla stabilności i pokoju we współczesnym świecie. Wszelkie zmiany polityczne, technologiczne, ubóstwo oraz słaby rozwój instytucji politycznych to czynniki bardzo ze sobą związane i mogące doprowadzić do niepokoju, którego przyczynę zwykle jednak upatruje się nie w nich, natomiast w Innych - etnicznie bądź religijnie. W wielu konfliktach we współczesnym świecie manipuluje się religią, wykorzystując uczucia religijnie ludzi i dla podtrzymania jedności grupy uwypukla się znaczenie tożsamości - środek ten często jest nadużywany po to, by usprawiedliwić wybuchy wrogości czy przemocy. Przykładów jest aż za wiele: konflikt pomiędzy katolikami i protestantami w Irlandii Północnej, Albańczykami i Serbami, Izraelczykami i Palestyńczykami.

Źródła: www.tolerancja.pl
Tolerancja - Jak uczyć siebie i innych, Jolanta Ambrosewicz-Jacobs, Kraków 2003