Wielokulturowość w Polsce - współczesność

▶ "Wielokulturowość w Polsce to zjawisko narastające, coraz bardziej obecne w życiu każdego z nas. Badacze wielokulturowości opisują je najczęściej w trzech wymiarach: jako stan faktyczny, rozumiany jako sytuacja obecności osób pochodzących z innych kultur; stan społeczny, w którym to stosunki i wzajemne relacje ludzi odmiennych kulturowo mają największe znaczenie oraz w kontekście politycznym. Ten ostatni obszar dotyczy państwa i regulacji polityczno-prawnych związanych z kwestią wielokulturowości. W Polsce wielokulturowość odkrywamy od 1989 roku. Początkowo dostrzeżone zostały mniejszości narodowe i etniczne, zamieszkujące nasze ziemie, od co najmniej kilku pokoleń. Proces społecznego uznania mniejszości wiąże się dodatkowymi prawami i możliwością swobodnego przyznania się do swoich korzeni. Tym samym bycie Niemcem, Ukraińcem czy Romem nabrało głębszego znaczenia, a prawo do kultywowania własnej tradycji, uczenia się języka – dodatkowym atutem.

Krajobraz wielokulturowy w Polsce tworzą prócz mniejszości, grupy etniczne i narodowe związane z naszą ziemią od kilku zaledwie lat, tacy jak uchodźcy, imigranci czy repatrianci. Uchodźcy poszukujący azylu, przyjmowani na podstawie Konwencji Genewskiej, są przybyszami nie z własnego wyboru. Prześladowani we własnej ojczyźnie za rasę, pochodzenie etniczne, wyznawaną religię czy poglądy polityczne nie mogą liczyć na pomoc swojego kraju. Szukają bezpiecznego dachu nad głową w Polsce, która jest na ich drodze do wolności pierwszym krajem bezpiecznym. Część z nich decyduje się tutaj zostać. Imigranci to zaś przybysze, którzy z własnej woli postanowili osiedlić się w Polsce – czasem są to osoby, które tu wcześniej studiowały, mają rodziny, znajomych, pracę, są też tacy, którzy założyli tutaj swoje własne firmy. Do tej kolorowej mozaiki należy jeszcze dodać repatriantów, czyli osoby z polskimi korzeniami, które mieszkały w krajach b. ZSRR i postanowiły wrócić. Tej polskiej różnorodności kulturowej sprzyjają też turyści, którzy coraz częściej odwiedzają nasz kraj, swobodnie rozmawiając w swoich językach stopniowo przyzwyczajają nas do rosnącej wielokulturowości.

W tym kontekście Polacy nagle zyskali nowych sąsiadów, współpracowników, uczniów, kolegów z klasy, władających własnymi językami, wyznającymi inną religię, celebrującymi inne święta. Różnorodność kulturowa jest zatem odczuwalna nie tylko fizycznie, ale również na poziomie kontaktów społecznych. Aby jak najwięcej skorzystać z kontaktu międzykulturowego warto się do niego przygotować – psychicznie i merytorycznie. Im bardziej otwarcie będziemy postrzegać odmienności wynikające z innych kultur, tym więcej się nauczymy. Każda kulturowa to nowa perspektywa.

Uczenie o innych kulturach zamieszkujących Polskę, trenowanie postawy otwartej i kwestionowanie stereotypów, to domena coraz szerszego kręgu osób zajmujących się edukacją wielokulturową: nauczycieli i edukatorów pracujących z dziećmi, młodzieżą i dorosłymi. Jednym z zadań edukacji wielokulturowej jest uwrażliwianie na różnice kulturowe i wzmacnianie postawy szacunku wobec drugiego człowieka i jego kultury. To zadanie jest tym bardziej istotne, im mniej kontaktu mamy na co dzień z różnorodnością. Przygotowując do kontaktu z odmiennością kulturową można uczyć postawy szacunku i tolerancji wobec drugiego człowieka, analizować stereotypy, uprzedzenia i zachowania rasistowskie, przekazywać konkretną, solidną wiedzę na temat danej kultury.

Natomiast w sytuacji, gdy w naszej klasie, grupie przyjaciół, czy sąsiedztwie są już osoby wywodzące się z innej kultury, warto jak najwięcej korzystać z bezpośredniego kontaktu z tymi osobami. Wtedy dobrze jest zwracać uwagę na sytuacje niezrozumiale, spowodowane słabą znajomością języka polskiego lub nieznajomością polskiej kultury, starać się je wyjaśnić, poznając przy okazji kulturę i język tej drugiej strony". Izabela Czerniejewska, Wstęp [w] Wielokulturowość na co dzień - materiały dla nauczycieli" Kraków 2006.